Prof. Bożena Muszyńska opowiada o polskich grzybiarzach, którzy w Skandynawii zbierają borowiki pozostawiane przez miejscowych. Nazywa ich sytuację rajem. W Polsce również mamy bardzo dobre warunki do grzybobrania, a jednak jego wartość łatwo sprowadzić do jednego pytania: ile udało się przynieść? To rachunek, który pomija znaczną część tego, po co warto wyjść do lasu.
Grzybobranie daje więcej, niż mieści koszyk
Pod koniec rozmowy Pani Profesor zwraca uwagę na prostą rzecz: „W lesie też robimy więcej kroków”. Dalej mówi o schylaniu się podczas zbierania. Ruch nie jest tu oddzielnym zadaniem do wykonania po powrocie. Wynika z zajęcia, które samo w sobie sprawia przyjemność. Idziemy dalej, bo chcemy zajrzeć w kolejne miejsce. Schylamy się, bo coś znaleźliśmy.
To odwraca zwykłe myślenie o aktywności. Zamiast zaczynać od obowiązku i szukać do niego motywacji, można zacząć od zainteresowania, które naturalnie wymaga ruchu. Grzybobranie łączy szukanie, spacer i pozyskiwanie jedzenia. Nie trzeba rozdzielać tych korzyści na trzy osobne punkty dnia, żeby z każdej skorzystać.
Sam wynik nie opisuje wartości wyjścia
Jeżeli miarą udanej wyprawy jest wyłącznie pełny koszyk, dzień ze słabszym zbiorem łatwo uznać za stracony. A przecież nadal odbył się spacer, było szukanie, oglądanie lasu i czas spędzony poza domem. Grzyby są konkretnym celem. Nie muszą być jedynym uzasadnieniem całego wyjścia.
Dla człowieka ma to praktyczne znaczenie: zajęcie, które lubi, nie potrzebuje za każdym razem imponującego wyniku, żeby zasługiwać na miejsce w jego życiu. Jeśli każdą wolną godzinę rozliczamy z widocznego efektu, nawet odpoczynek zaczyna przypominać zadanie z normą do wykonania. Koszyk staje się wtedy kolejnym miernikiem wydajności. Tymczasem można cenić znalezione borowiki i nie przekreślać dnia, w którym było ich mniej.
Historia ze Skandynawii dobrze przypomina, jak bardzo sposób korzystania z lasu zależy od obyczaju. W Polsce mamy tradycję, która łączy przyjemność z bardzo konkretnym pożytkiem. Warto z niej korzystać, zamiast traktować ją jak sezonowy konkurs na największy zbiór. Nie trzeba niczego udowadniać lasowi.
Dobry zwyczaj nie potrzebuje rekordu
Proponuję prosty standard: oceniać grzybobranie po całym doświadczeniu, a nie tylko po jego jadalnej części. Smak i wartość przyniesionych grzybów, ruch, czas na zewnątrz oraz przyjemność szukania należą do tego samego wyjścia. Taka perspektywa pozwala docenić nasze warunki do zbierania również wtedy, gdy nie wracamy obładowani.
Pełny koszyk jest przyjemnym zakończeniem spaceru. Szkoda byłoby zrobić z niego warunek, żeby spacer w ogóle miał sens.