Ochrona została zapisana. Urzędnik może jej jednak nie zastosować — i nie musi nawet kwestionować samego prawa.
Wystarczy, że powie: „Nie mam wątpliwości”.
Art. 7a Kodeksu Postępowania Administracyjnego ma chronić stronę przed niekorzystnym rozstrzyganiem wątpliwości dotyczących treści prawa. Konstrukcja wydaje się rozsądna: niejasność stworzona przez państwo nie powinna obciążać człowieka, który musi temu prawu podlegać.
Prof. Mariusz Miąsko pokazuje jednak w rozmowie, jak ten prawny bezpiecznik bywa omijany. Organ albo sąd uznaje własną interpretację za oczywistą. Może istnieć kilka odmiennych opinii prawnych. Inni urzędnicy lub sędziowie mogą rozumieć ten sam przepis zupełnie inaczej. Osoba wydająca decyzję stwierdza jednak, że żadnych wątpliwości nie ma, więc art. 7a KPA nie znajduje zastosowania.
To mechanizm znacznie subtelniejszy niż jawne naruszenie przepisu.
Nie trzeba wystąpić przeciwko zasadzie. Wystarczy zanegować istnienie przesłanki, która ją uruchamia. Przepis pozostaje w kodeksie, urząd może wskazać, że działa zgodnie z prawem, a obywatel traci ochronę stworzoną właśnie na wypadek niejednoznaczności.
W ten sposób gwarancja mająca ograniczać władzę interpretacyjną organu zaczyna zależeć od samooceny tego organu. Ten sam uczestnik systemu ustala znaczenie przepisu i rozstrzyga, czy jego własne rozumienie pozostawia jakiekolwiek wątpliwości.
Dlatego pytanie nie brzmi już tylko: „Co zapisano w ustawie?”. Trzeba zapytać również: „Kto decyduje, czy zapis jest dostatecznie jasny, aby nie zastosować ochrony obywatela?”.
Bo prawne bezprawie nie zawsze polega na złamaniu przepisu. Czasem polega na zachowaniu całej jego treści i odebraniu mu funkcji.
Cały odcinek na kanale YT - Krzysztof Strobel