Piszę go po urlopie, choć pierwszy tekst o tej rozmowie już poszedł w świat.
Przed wyjazdem przygotowałem materiały na różne miejsca: LinkedIn, Facebook, Substack i kilka kolejnych publikacji, tak by podczas mojej nieobecności coś regularnie się ukazywało. Codziennie. Bez mojego bieżącego udziału. Plan był rozsądny. Logistycznie nawet elegancki.
Tylko że logistyka nie jest jeszcze myśleniem.
Dziś wróciłem z urlopu, przeczytałem swój tekst na Substacku:
“Żyjesz, czy tylko trwasz?” i pierwsza myśl była bardzo krótka:
beznadzieja.
Tak się kończy pisanie na szybko.
Nie z namysłem. Nie z oporem wobec pierwszej ładnie brzmiącej frazy.
Nie z tą nieprzyjemną chwilą, w której tekst trzeba przeczytać jak cudzy i zapytać: czy tu jest myśl, czy tylko poprawnie ułożone zdania?
Najwidoczniej jeszcze nie nauczyłem się pisać na Substacka.
I bardzo dobrze.
Bo Substack, jak zaczynam rozumieć, nie znosi tekstów, które tylko “obsługują publikację”. Nie wybacza materiału przygotowanego po to, by kanał nie zamilkł. Tu tekst musi mieć powód istnienia. Musi coś odkryć, a nie tylko coś przypomnieć. Musi zatrzymać autora, zanim spróbuje zatrzymać czytelnika.
Dlatego napisałem ten tekst jeszcze raz.
Mam nadzieję, że nie pochopnie, tylko uczciwiej. Nie po to, żeby nerwowo przykryć poprzedni. Raczej po to, żeby zrobić z nim to, czego tamtemu zabrakło: zejść warstwę niżej.
I przyznam, że cieszy mnie to bardziej, niż powinno.
Dawno nie siedziałem nad tekstem, który już został opublikowany, z takim poczuciem, że jednak trzeba wrócić i powiedzieć: nie, to jeszcze nie to.
Fajny ten Substack:-)
Wymaga od człowieka nie tylko publikowania. Wymaga myślenia po publikacji.
Najbardziej podstępne w dorosłości nie jest to, że przeszłość wraca.
Najbardziej podstępne jest to, że wraca przebrana za rozsądek.
Nie mówi już głosem ojca, matki, szkoły, podwórka ani domu, w którym trzeba było być grzecznym, cichym, dzielnym albo przydatnym.
Mówi twoim głosem.
Mówi:
Weź jeszcze jeden projekt.
Nie przesadzaj, inni mają gorzej.
Nie rób problemu.
Nie odpoczywaj teraz, odpoczniesz później.
Nie mów, że ci ciężko, bo przecież jesteś dorosły.
Nie odmawiaj, bo ktoś się rozczaruje.
Nie czuj za dużo, bo stracisz formę.
I właśnie wtedy zaczyna się prawdziwa przewrotność.
Bo człowiek myśli, że wreszcie żyje po swojemu, a bardzo często tylko awansował wewnętrznego nadzorcę.
Dał mu lepszy garnitur.
Dał mu kalendarz.
Dał mu firmę.
Dał mu język odpowiedzialności.
Dał mu nawet biografię sukcesu.
Ale mechanizm został ten sam.
Zasłuż.
Dowoź.
Nie zawadzaj.
Nie potrzebuj.
Nie okazuj.
Nie pękaj.
To jest dla mnie najważniejszy nerw drugiej rozmowy z Krzysztofem Sobczakiem.
Nie sama opowieść o dzieciństwie.
Nie katalog pojęć psychologicznych.
Nie łatwe zdanie, że “wszyscy mamy jakieś traumy”, które w ustach wielu ludzi staje się tylko nowoczesną wersją usprawiedliwienia wszystkiego.
Sedno jest ostrzejsze.
Dawny dom nie kończy się w chwili wyprowadzki.
Czasem przeprowadza się razem z tobą.
Do sposobu, w jaki pracujesz.
Do tego, jak wybierasz ludzi.
Do tego, jak przepraszasz za własne potrzeby.
Do tego, jak nie umiesz powiedzieć “nie”.
Do tego, jak wstydzisz się smutku.
Do tego, jak bronisz swojej siły nawet wtedy, kiedy ona już dawno stała się samotnością.
Krzysztof Sobczak mówi w tej rozmowie, że jesteśmy społeczeństwem DDD.
Można się na to oburzyć. Można powiedzieć: za szeroko, za ostro, za dużo psychologii.
Można też, mniej wygodnie, zapytać:, a jeśli to nie jest etykieta, tylko klucz?
Nie do tego, żeby się uniewinnić.
Nie do tego, żeby urządzić sobie wygodne muzeum krzywd.
Nie do tego, żeby przez resztę życia wystawiać rachunki ludziom, których już nie ma przy stole.
Tylko do tego, żeby wreszcie zrozumieć, dlaczego dorosły, sprawny, inteligentny człowiek potrafi całe lata działać przeciwko sobie i nazywać to charakterem.
To jest bardzo ważne rozróżnienie.
Trudne dzieciństwo może być wymówką, ale może też być mapą.
Wymówka mówi: nic nie mogę, bo tak mnie ukształtowano.
Mapa mówi: teraz widzę, dlaczego całe życie idę tą samą drogą, nawet kiedy prowadzi mnie w ścianę.
Pierwsze odbiera odpowiedzialność. Drugie ją przywraca.
I tu rozmowa z Krzysztofem Sobczakiem zaczyna robić coś ciekawszego niż typowa rozmowa o psychice. Ona nie głaszcze dorosłego człowieka po głowie.
Ona pokazuje mu jego udział w mechanizmie.
Nie po to, żeby go oskarżyć. Po to, by oddać mu sprawczość.
Bo dopóki człowiek wierzy, że po prostu “taki jest”, dopóty nie ma wyjścia.
Jest ambitny.
Jest twardy.
Jest samowystarczalny.
Jest konkretny.
Jest odporny.
Jest zadaniowy.
Piękne słowa.
Tylko czasem pod spodem siedzi nie charakter, lecz stara instrukcja przetrwania.
A instrukcja przetrwania ma jedną wadę:
świetnie pomaga przetrwać.
Fatalnie pomaga żyć.
Można z niej zbudować firmę.
Można z niej zbudować karierę.
Można z niej zbudować obraz człowieka niezniszczalnego.
Ale trudno z niej zbudować bliskość.
Trudno z niej zbudować spokój.
Trudno z niej zbudować życie, w którym nie trzeba co wieczór czegoś regulować: telefonem, alkoholem, zakupami, pracą, sportem, kolejnym bodźcem, kolejnym “należy mi się”.
Krzysztof Sobczak nazywa uzależnienia chorobami emocji.
To zdanie jest warte zatrzymania, bo ono rozcina wygodną zasłonę dymną.
Nie chodzi tylko o substancję.
Nie chodzi tylko o telefon.
Nie chodzi tylko o zakupy.
Nie chodzi tylko o wieczorne znieczulenie po ciężkim dniu.
Chodzi o to, co człowiek próbuje tym wszystkim załatwić.
Jaką emocję wycisza.
Jakiej potrzeby nie chce usłyszeć.
Przed jaką samotnością ucieka.
Jakiego pytania nie dopuszcza do głosu.
Najbardziej przewrotne w regulatorach napięcia jest to, że często wyglądają niewinnie.
Godzina w telefonie.
Drink, bo był trudny dzień.
Zakupy, bo coś się od życia należy.
Projekt, bo przecież trzeba rosnąć.
Pomoc innym, bo przecież jestem dobrym człowiekiem.
I dopiero po czasie widać, że to nie były tylko czynności.
To był system ewakuacji.
Z siebie.
Dlatego tak mocny jest wątek samotności.
Nie tej romantycznej, eleganckiej, opisanej ładnym zdaniem.
Tej praktycznej, codziennej. Upokarzająco zwykłej.
Samotności człowieka, który ma ludzi wokół siebie, ale nie ma komu powiedzieć prawdy.
Samotności lidera, którego wszyscy pytają, co postanowił, ale nikt nie pyta, ile go kosztuje samo trwanie przy sterze.
Samotności mężczyzny, który umie dowieźć wynik, ale nie umie powiedzieć: boję się.
Samotności człowieka po czterdziestce, który ma kontakty, zobowiązania, rodzinę, historię, pozycję, a jednak nie ma miejsca, gdzie wolno mu przestać być funkcją.
I wtedy pojawia się druga osoba.
Nie jako doradca.
Nie jako ratownik.
Nie jako ktoś, kto natychmiast podsunie trzy punkty naprawy.
Tylko jako obecność.
Słyszę cię.
Widzę cię.
Nie oceniam.
Jestem.
To brzmi prosto.
Ale właśnie rzeczy proste bywają najbardziej kompromitujące dla naszej cywilizowanej pozy.
Bo mamy narzędzia, strategie, frameworki, spotkania, mastermindy, networki, procesy, dashboardy i raporty.
A czasem człowieka ratuje nie kolejna metoda.
Tylko fakt, że przestaje być sam z czymś, co go od dawna zjadało od środka.
To jest też powód, dla którego wątek męskich kręgów nie jest tu dodatkiem.
On jest kontruderzeniem wobec kultu wizytówki.
W zwykłym świecie człowiek przedstawia się funkcją.
Jestem prezesem.
Jestem founderem.
Jestem menedżerem.
Jestem kimś od czegoś.
W takim spotkaniu pytanie jest inne:
w czym dzisiaj jesteś?
To pytanie odbiera człowiekowi najwygodniejszą ucieczkę.
Nie pozwala schować się za stanowiskiem.
Nie pozwala opowiedzieć o rundzie inwestycyjnej, żeby nie powiedzieć o lęku.
Nie pozwala zamienić cierpienia w anegdotę biznesową.
Pyta o stan.
A stan jest trudniejszy od statusu.
Status można pokazać.
Stan trzeba uznać.
I tu dochodzimy do kolejnego rozróżnienia, bardzo potrzebnego dzisiaj:
troska o siebie nie jest narcyzmem.
Narcyzm mówi: ja jestem ważny, więc ty się nie liczysz.
Dojrzała troska mówi: ja też się liczę, więc przestanę udawać, że moje granice są ozdobą do przekraczania.
To różnica kolosalna.
Bo wielu ludzi myli bycie dobrym z byciem dostępnym dla cudzych oczekiwań.
Myli zaangażowanie z poświęceniem.
Myli odpowiedzialność z samozaniedbaniem.
Myli miłość z rezygnacją z siebie.
A potem dziwi się, że w środku rośnie cicha pretensja do świata.
Tylko świat często nie zrobił niczego nowego.
Świat jedynie korzystał z instrukcji, którą sam mu wręczyłeś:
moje potrzeby można przesuwać.
moje zmęczenie można negocjować.
moje granice są mniej ważne niż cudzy komfort.
To nie jest dobroć.
To jest źle zarządzona lojalność wobec dawnego braku.
W tej rozmowie pojawia się też piękne zdanie o komforcie bycia drugim.
Mogę być pierwszy, ale nie muszę.
To jest mała rewolucja.
Bo człowiek, który musi być pierwszy, nie jest zwycięzcą.
Jest zakładnikiem.
Zakładnikiem lęku, że jeśli nie będzie najlepszy, to zniknie.
Że jeśli nie będzie potrzebny, to straci wartość.
Że jeśli nie będzie podziwiany, to zostanie mu tylko stary ból niewystarczalności.
Komfort bycia drugim nie oznacza braku ambicji.
Oznacza, że ambicja przestaje być respiratorem poczucia wartości.
Możesz mieć siłę i jej nie demonstrować.
Możesz mieć sprawczość i nie dominować.
Możesz mieć rację i nie używać jej jak pałki.
Możesz być ważny bez ciągłego udowadniania, że jesteś najważniejszy.
To jest wolność, której nie da się kupić żadnym sukcesem.
Sobczak przywołuje zasadę HALT akronim: hungry, angry, lonely, tired, czyli głodny, zły, samotny, zmęczony.
Zanim podejmiesz ważną decyzję w środku napięcia, sprawdź, czy naprawdę widzisz swoje życie jasno, czy tylko patrzysz przez głód, złość, samotność albo wyczerpanie.
Ktoś powie: banalne.
Oczywiście, że banalne.
Tyle że człowiek najczęściej nie niszczy sobie życia przez brak dostępu do wielkich teorii.
Niszczy je przez lekceważenie rzeczy podstawowych.
Podpisuje umowę w lęku.
Wysyła wiadomość w złości.
Bierze projekt ze zmęczenia.
Otwiera alkohol z samotności.
Mówi “tak”, kiedy całe ciało mówi “nie”.
A potem nazywa konsekwencje losem, charakterem albo trudnym okresem.
Nie zawsze.
Czasem to była tylko decyzja podjęta przez człowieka głodnego, złego, samotnego albo zmęczonego.
I tu jest wartość tej rozmowy.
Nie w tym, że daje pociechę.
W tym, że zabiera alibi.
Nie brutalnie.
Nie bez czułości.
Ale skutecznie.
Pokazuje, że dorosłe życie nie rozpada się wyłącznie od wielkich dramatów.
Rozpada się też od małych, powtarzanych zdrad wobec siebie.
Od każdego “nic mi nie jest”, kiedy jest.
Od każdego “dam radę”, kiedy trzeba poprosić o pomoc.
Od każdego “muszę”, które dawno temu przestało być prawdą, a stało się tresurą.
Może więc pytanie po tej rozmowie nie brzmi:
co jest ze mną nie tak?
To zbyt łatwo zamienia refleksję w samooskarżenie.
Lepsze pytanie brzmi:
komu albo czemu ja nadal służę, chociaż od dawna nazywam to swoim życiem?
Bo jeśli odpowiedź zaboli, to może dobrze.
Nie każdy ból jest wrogiem.
Czasem ból jest ostatnią częścią człowieka, która nie dała się jeszcze przekupić rolą, statusem i świętym spokojem.
I może właśnie od tego zaczyna się prawdziwa dorosłość.
Nie od kolejnej zbroi.
Od odwagi, żeby ją wreszcie zdjąć.
